Sarı humma, grip benzeri bir tablodan, ağır karaciğer hastalığı ve kanamalı ateşe kadar geniş bir hastalık semptomlarına yol açan akut viral bir hastalıktır. Sarı humma sivrisinekler ile bulaşan ve kliniği üst solunum yolu infeksiyonu benzeri bir tablodan ağır hepatit ve hemorajik ateşe kadar değişen bir tablo ile seyreder.

Sıklık ve görüldüğü yerler
Hastalık artık sadece sahra-altı Afrika ve Güney Amerika’nın tropikal bölgelerinde görülmektedir. Afrika’da hastalığı yayan çeşitli vektörler vardır ve vakaların büyükçoğunluğu Afrika’dan bildirilmektedir. Vaka ölüm oranı yaklaşık olarak %23’tür ve en büyük mortalite infant ve çocuklardadır. Güney Amerika’da vakaların büyük çoğunluğu Bolivya, Brezilya, Kolombiya, Ekvador ve Peru’nun ormanlık alanlarında çalışan genç erkeklerde görülmektedir. Güney Amerika’da vaka ölüm oranı yaklaşık %65’tir.

Yolcularda risk
Seyahat eden kişilerde sarı humma enfeksiyonu nadir olarak görülmekle birlikte, endemik zonda kırsal alanı ziyaret eden aşısız kişilerde fatal vakalar görülebilir. Endemik zon aşağıdaki haritalarda gösterilmektedir.


Sarı humma
güvenilir ve etkin aşısı sayesinde aşı ile korunulabilir hastalıklardandır. Uluslararası düzenlemeler bazı ülkelere ve bazı ülkelerden seyahat sırasında aşının yapıldığına dair kanıt istemektedir. Aşılanan kişiler için DSÖ tarafından yetkilendirilmiş merkezlerde aşağıda örneği görülen bir “uluslararası aşı sertifikası” doldurulmalı ve tarihi kaydedilerek mühürlenmelidir. Bu sertifika 10 yıl boyunca geçerlidir. Her 10 yılda bir yenilenmelidir.

Ülkemizde Sağlık Bakanlığı Hudut ve Sahiller Genel Müdürlüğü Sağlık Merkezleri bu konuda yetkilendirilmişlerdir. Aşı uygulaması yapılan sağlık merkezleri ile ilgili daha ayrıntılı bilgi genel müdürlüğün İstanbul Karaköy Sağlık Merkezi’nin 0 212 293 36 74 ya da Ankara Esenboğa Havalimanı Sağlık Merkezi’nin 0 312 398 05 59 no’lu telefonundan alınabilir.

Bazı ülkeler yolculardan enfekte ülkelere girerken, bazı ülkeler enfekte ülkelerden gelenlerden, bazı ülkeler ise transit yolculardan bile uluslararası geçerli aşılama sertifikası istemektedirler. Uluslararası aşılama sertifikası istenip istenmediği ülkeler bazında ekteki tablodan öğrenilebilir.

Afrika Kıtasında Sarı Humma’nın Endemik Olduğu Ülkeler

Güney Amerika’da Sarı Humma’nın Endemik Olduğu Ülkeler

Sarı Humma Aşısı

Aşı tek doz da koruma sağlamaktadır. Her 10 yılda bir tekrarı gerekmektedir. Ülkemizde ise ruhsatlı tek sarı humma aşısı Yellow Stamaril’dir.

Sarı humma aşısı yan etkiler

Sarı humma aşısının yol açtığı reaksiyonlar genellikle hafiftir. Aşılananların %2 ile %5’inde aşılamadan 5-10 gün sonra hafif baş ağrısı, miyalji, düşük ateş görülebilir. Aşılananların sadece %0.2’sinde günlük aktivitelerini aksatacak yan etkiler oluşabilmektedir. Rash, ürtiker, astma nöbeti gibi ani hipersensitivite reaksiyonu son derece nadirdir (1/1.000.000’ dan daha az) ve özellikle yumurtaya alerjisi olanlarda izlenir.

Dikkat edilmesi gerekenler ve kontrendikasyonlar

Yaş: Advers reaksiyonların sıklığı yaşla bağımlı gibi görülmektedir. 4 ay altındaki çocuklarda advers reaksiyonlar oldukça sıktır ve bu çocuklar aşılanmamalıdır. Aşılama infantlar en az 9 aylık olana kadar ertelenmelidir. Gebelik: Bazı çalışmalar gebelere verilen aşı virüsünün fetusu infekte ettiğini göstermişlerdir ancak konjenital infeksiyonun potansiyel advers reaksiyon oluşturma riski bilinmemektedir. Bu nedenle gebe kadını aşılamaktan kaçınmalı ve mümkünse aşılanmamış gebe kadınların seyahati doğum sonrasına ertelenmelidir. Gebe kadının seyahati sırasında hiç maruziyet riski yoksa ve aşılanması sadece yasal zorunluluk nedeniyle ise hekiminden durumu açıklayan bir yazı alarak, aşılanmadan seyahatini yapmalıdır. Gebe kadın virüs transmisyonu olasılığının çok yüksek olduğu bölgelere seyahat etmek zorundaysa, mutlaka aşılanmalıdır. Zira aşı ile fetusta oluşabilecek teorik risk, doğal hastalık geçirilmesi ile oluşacak riske göre çok çok düşüktür.

İmmünosüpresyon: AIDS, lösemi, lenfoma, generalize malignensi veya kortikosteroid, alkilleyici ajanlar, antimetabolitler ya da radyasyon ile tedavi gören kişilerde canlı atenüe bir aşı olan sarı humma aşısı –bu konuda toplanan yeterli bilgi olmamakla birlikte– teorik olarak kontrendikedir. Kişinin sarı hummanın endemik olduğu zona gitmesi kaçınılmaz ise, hastanın immunsupresyon durumu ve virüse maruz kalma olasılığı değerlendirilerek aşılayıp aşılamamaya karar verilmelidir. Aşılanamayan hastalara mutlaka kendilerini sivrisineklerden koruması öğütlenmelidir. Asemptomatik HIV taşıyıcıları aşılanabilirler. Ancak bu kişilerin olası advers etkiler açısından gözlenmesi ve aşı etkinliğinin yeterli olmayabileceğinin hatırdan çıkarılmaması gerekir. Mümkünse seyahatten önce antikor titresine bakmak gerekir. İmmünosüpresyonlu kişilerin yakınları kendileri için bir kontrendikasyon yoksa aşılanabilirler.

Hipersensitivite: Sarı humma aşısı embriyonlu yumurta hücre kültüründe üretildiği için gerçek yumurta allerjisi olan kişilerde kontrendikedir. Bir kişi yumurta yiyebiliyorsa sarı humma aşısı ile aşılanabilir. Allerjik kişinin aşılanması sadece “uluslararası kanunlar” nedeniyle zorunluluk içeriyorsa kişiye durumunu belirtir bir doktor raporu düzenlenmelidir. Bu doktor raporunun antetli bir kağıda yazılmış ve kaşelenmiş olması gerekmektedir. Bu raporun uluslararası sertifika vermeye yetkili birimler tarafından da onaylanması kabul edilirliğini arttırmaktadır.

Sarı humma aşısının diğer aşılar ile birlikte kullanımı

Sarı humma aşısının diğer aşılar ile aynı anda ya da herhangi zaman aralığında kullanılması etkinliğini azaltmaz ve yan etki insidansını arttırmaz. Ancak sarı humma aşısı canlı atenüe bir aşı olduğu için kızamık, kızamıkçık, kabakulak ve Varicella gibi diğer canlı viral aşılar ile birlikte aynı gün uygulanabilir. Aynı gün uygulanmadıysa 28 gün ara vermek gereklidir. Sarı humma aşıları diğer seyahat aşıları olan tifo, kuduz ve japon ensefaliti aşıları ile birlikte de uygulanabilir.

In vitro olarak, klorokin sarı humma virüsünün üremesini engellemesine rağmen, antimalaryal profilaksi olarak klorokin kullanan kişilerin aşılanmasında antikor yanıtında azalma olmamaktadır.

Seyahat hastalıklarında karınmak için bilgileniniz: Seyahatte Uyulması Gereken Temel Sağlık Kuralları

2 YORUMLAR

  1. Merhaba
    Gebe olduğumu bilmeden 5 haftalık hamileyken bu aşıyı vurdurdum şuan 8 haftalık gebeyim hangi dr a gittiysem kesin bir bilgi alamadım bebeğim bu aşıdan zarar görmüşmüdür ve ben bu yan etkileri en erken nasıl öğrenebilirim cevabınızı bekliyor olacağım şimdiden teşekkürler

  2. Aşı olduktan sonra doktoun doldurduğu aşı kartı mutlaka sürekli her seyahatte taşınmalı. Kimi ülkeler daha önce riskli ülkelere seyahat etmiş olanların aşı kartı yok ise ülkeye girişini engelleyebiliyorlar. Bu şekilde geri çevrilen bir kaç kişiyle karşılaşmıştım.

Bir Yorum Yaz